Pomnik na Gruchawce upamiętnia żołnierzy II Batalionu 4 Pułku Piechoty Legionów Armii Krajowej, którzy właśnie w tym rejonie gromadzili się przed rozpoczęciem akcji „Burza”, podejmując przygotowania do marszu na pomoc walczącej Warszawie. Miejsce to odegrało istotną rolę w planach operacyjnych oddziałów kieleckiego okręgu AK.
Msza na wzgórzu Jana
7 sierpnia 1944 roku pododdziały II Batalionu, w pełnym wyposażeniu bojowym, zebrały się w pobliżu kaplicy w Kostomłotach. Odprawione zostało nabożeństwo, podczas którego ksiądz Przyłęcki udzielił żołnierzom sakramentu ogólnej spowiedzi. Po wspólnym odśpiewaniu „Roty” oddziały przemaszerowały do pobliskiej Gruchawki, gdzie zakończono przygotowania do planowanego ataku na Kielce.
Wesprzeć powstańców
Następnie batalion połączył się z innym zgrupowaniem w Siodłach koło Zagnańska i już jako 4 Pułk Piechoty Legionów Armii Krajowej wyruszył w kierunku Warszawy, by wesprzeć toczące się tam walki. Kielecki korpus Armii Krajowej liczył wówczas około sześciu tysięcy żołnierzy.
