Kamieniołom Ciosowa to jedno z najciekawiej położonych nieczynnych wyrobisk w tej części Gór Świętokrzyskich. Choć z roku na rok coraz mocniej przejmuje go las, miejsce wciąż zachowuje wyjątkowy klimat i surowe piękno, które sprzyja zatrzymaniu się na dłużej. Czerwone ściany skalne, układające się w poziome i skośne warstwy, budują czytelny zapis geologicznej historii regionu. Wyrobisko zbudowane jest z dolnotriasowych piaskowców, tych samych, które tworzą sąsiednie wzniesienia – Górę Wykieńską i Grodową. Złoże było eksploatowane już przed II wojną światową, a po jej zakończeniu prace wydobywcze prowadzono tu do 1975 roku. Pozyskiwany piaskowiec tumliński wykorzystywano w budownictwie i kamieniarstwie, a dzięki odporności na wysokie temperatury także w hutnictwie – m.in. przy budowie wielkich pieców oraz zakładu wielkopiecowego w Bobrzy. Pięć ciemnych, porośniętych mchem monolitów, rozdzielonych głębokimi szczelinami, wyraźnie kontrastuje z czerwonymi i różowymi piaskowcami znanymi z okolicznych kamieniołomów. Skały Piekła są znacznie starsze — uformowały się w dolnym dewonie, ponad 100 milionów lat wcześniej niż materiał skalny budujący Kamieniołom Ciosowa.
Wieś Ciosowa
Ciosowa była niegdyś wsią o silnych tradycjach górniczych, sięgających co najmniej XII wieku. W XVII stuleciu obszar ten znajdował się pod opieką Jakub Salvini, postaci o włoskich korzeniach, pełniącej funkcję dozorcy kopalni w pobliskiej Ławęcznej. W XIX i na początku XX wieku działał tu folwark z rozbudowanym zapleczem gospodarczym oraz młyn wyposażony w wiatrak. Do dziś w Ciosowej zachowało się kilka drewnianych domów z drugiej dekady XX wieku. Są one wpisane do ewidencji konserwatora zabytków i stanowią czytelny ślad dawnego, wiejskiego krajobrazu tej części regionu.
Od 1987 roku Kamieniołom Ciosowa objęty jest ochroną jako pomnik przyrody nieożywionej. Ściany wyrobiska osiągają do 25 metrów wysokości i ciągną się na długości około 100 metrów. Dzisiejsze badania pokazują, że odsłonięte tu skały to skamieniałe wydmy sprzed 240–250 milionów lat, z okresu dolnego triasu. Miejsce ma również znaczenie paleontologiczne – odnaleziono tu tropy gadów triasowych, co potwierdza pustynny charakter dawnego środowiska. Górna część kamieniołomu pełni funkcję naturalnego punktu widokowego. Rozciąga się stąd szeroka panorama w kierunku południowym, obejmująca m.in. Pasmo Łysogórskie, Telegraf, Karczówkę, Grząby Bolmińskie oraz Pasmo Małogoskie. Dziś Ciosowa jest nie tylko świadectwem przemysłowej przeszłości regionu, lecz także miejscem, gdzie geologia, krajobraz i cisza lasu tworzą wyjątkową całość.
